Wednesday, May 4, 2011

Boros Dusun - Kakamot di Walai

Nung moboros tokou kokomoi do walai, osorou tokou pandatan, suang walai, dompuran om puyut. Id iso-iso tionon iti haro oh kakamot it asarau tokou tokito om gunawon. Nga asasaru roiton tokou doti in bahasa Melayu. Baino, mingsingilo tokou nunu ngaie ie kakamot diri (it osorou kuno ti, haro nopo toilaan dokoyu nga posunudon non). Iti nopo ti nga nunu kaka ie kiharo id walai di gulu-gulu hi.

a. Pandatan (Kaki Lima)
1. Tukad (tangga)
2. Tirikohonon (bangku)
3. Rampaian (tempat jemuran kain)

b. Suang Walai om Todopon (Dalam rumah dan bilik tidur)
1. Galam (tikar)
2. Kumut/Kobog (selimut)
3. Tulunan (bantal)
4. Garung/Rasuk/Bangkad (baju)
5. Pogotulan (cermin)

c. Dompuran (Dapur)
1. Suduon (kayu api)
2. dompuran (tempat memasak)
3. Pais (pisau)
4. Lanjang
5. Balanga
6. Tusi (garam)
7. pongomis (gula)
8. Tompurung (piring)
9. Sangkir (cawan - ada telinga untuk dipegang)
10. Suki (cawan - tiada telinga, biasa dibuat dari bambu)
11. Sikang (senduk)
12. Pahandatan (dulang)
13. Kakanan (tajau)
14. Dangol (parang)
15. Poniri
16. Tipang (tajau tempat menyimpan air)

d. Puyut (Bawah Kolong)
1. Wakid
2. Barait
3. Parai di amu notutu (padi yang belum diproses menjadi beras)
4. Tosung
5. To-olu
6. Siud
7. Gagamas (parang yang digunakan untuk berkebun)
8. Gayang (parang panjang)
9. Lukug
10. Lamis (tali)
11. Rambot (rambat)
12. Tungkasip (perankap-biasa digunakan untuk menangkap tikus atau tupai)

Tuesday, May 3, 2011

Poundolihon Da'a Ie Kosolimbahan Boros Dusun

Tumimpuun do 1 April 2011, nokoundali noh di oh timpu kosolimbahan boros Dusun mantad 6.00-9.00 kosuabon kumaa doid jam 9.00-12.00 tangatuong.

Poposogu oku da'a do kumaa doid Sabah VFM do popundali di kosolimbahan boros Dusun do mantad 9.00 totuong gisom 12.00 tangatuong do kumaa doid timpu do kosuabon toi sodopon. Osonong daa oh timpu do kosuabon tu iri no kogumuan haro kosiwatan do tulun Dusun do mokinongou lolobi noh ie tulun mongoi pongindapu. Sodopon nga osonong nogi tu koulian nogi mantad mongidapu om tanganak sikul nga nongkouli noh. Totuong nopo nga kogumuan momili do mintong TV toi ko mokinongou do radio.

Osonong nogi da'a do poundolihon ei kosolimbahan boros English kumaa id totuong tu okon ko boros sandad do tulun Sabah. Kagu hom ogumu poh kosomlimbahan boros English di susuai.

Opurimana ku do kosolimbahan boros Dusun kaanu do popuawang do toilan ku do boros Dusun tu ogumu poh koroitan di amu ku oilaan. Om iti noh kosolimbahan kaanu do moki'ilo-ilo. Om id kosolimbahan diti korongou toko nogi di loyou kawawagu do Dusun om iti nga iso ralan do popointanga loyou Dusun.

Alasan oku da'a do haro kosokodungan do tulun Dusun id Sabah do koguli da'a ie kosolimbahan boros Dusun id timpu do tadau (mada oku di mimpuok-puok do totuong oi).

Friday, March 25, 2011

Boros do Melayu Ie Oubas Toko Boroson

Nung roiton nopo 'malas' nga kogumuan toko koilo oh nunu komoyon diri. Nung roiton toko nopo 'gobulan' ka, haro ie doti ie sukodwagu momusorou poh. Nunu mah dii oh suang talun iri ka doti.
Koubasanan no do tulun do mamarait di boros do koubasanan dau do gunoon id walai toi ie norongou mantad di tokoro poh. Iri noh pogi dot alalarom poh ie komolohingan do moboros do Dusun nga alalaid no momusorou do popoguli do tuhot.
Boros miagal 'bantal', 'galas', 'malas', 'wongi', 'cemburu', 'belajar', 'tali' om 'cerita' haro ie daa do boros do Dusun kopio nga amu boroson. Oubas nodi tolingo korongou di boros nung ie boros do Melayu oh boroson. Om ie tanganak ngaie nga oubas di do momoguno di boros di tu iri no norongou dau mantad di tokoro poh.
Umbalan toko daa do sumonu do momisunud di tanganak toko do boros do Dusun di noundalihan/nodalinan do boros do Melayu.

Thursday, August 19, 2010

Boros Do Tulun Cina om India

Id Malaysia ogumu tulun Cina om India. Haro Cina Hakka, Hokkien, Teochiew om nogi haro tulun do Pujanbi, Tamil om Singh (ogumu poh do tinaru do Cina om India ti nga poulaiyon nopo tokuri). Osorou ku, kogumuan diolo koilo do moboros do boros tinaru diolo sondiri.

Iti doho kokitanan nukuro tu kogumuan tulun Cina om India koilo do moboros diolo sondiri.
1. Barasan om unsubon do molohing id walai
2. Haro sikul diolo sondiri (SRJK Cina om Tamil)
3. Miboros yolo boros sondiri soira kopiruba toi id karamaian
4. Ogumu 'news' id boros do Cina om Tamil (Nanyang Sian Paw, Sin Chiew Daily, Overseas Chinese Daily News, See Hua Daily News, Malaysia Nanban, Makkal Osai, Tamil Nesan)
5. Ondos yolo do boros diolo

Pongkuro tokou dati sondiri? Aiso sikul do Dusun. Newspaper nga ingga, haro daa nga duo tolu noh 'mukasurat'. Soira haro karamaian, asanangan nogo momoguno do boros Melayu toi Inggilish.

Ondos ko Nangku Boros Tinaru Dusun?

Ondos kou nangku do koilo kou moboros do boros sondiri. Dusun, Tanggara toi Sama,ondos koh ko amu?
Intanggai dokoyou ie tulun do Cina om India id Malaysia. Kogumuan do komulakan doilo do koilo do moboros boros tinaru sondiri. Nokuro tu muri-kuri tulun Dusun do moboros do Dusun? Nung mongoi kou hilo Jipun, kogumuan tulun dau moboros do boros Jipun. Nokuro tu amu moboros iolo do Inggilish toi mongunsub do tanak diolo do moboros do Inggilish? Sebab ondos yolo do tinaru diolo om nogi boros diolo sondiri. Om okon ko id Jipun no, hilo id Italy, German, Rome om Russia nga yoti nogi. Ondos yolo do tinaru diolo.
Oh-kukuro toko yati? Ondos ko nangku di tinaru nu Dusun? "Tepuk dada, tanya selera" kad Malayu.

Osorou, haro da'a oh ka'andasan do tulun Dusun (okon ko Dusun no da'a) do boros sondiri. Poguluonon poh da boros tinaru sondiri om tudukan nogi da'a di boros do tinaru do susuai. Haro nogi tanganak di tudukan do moboros do Dusun mantad di tokoro poh nga atagak dot soira kongoi sikul tu bahasa Melayu oh ponontuduk. Nga barasan toko oh tanganak toko id walai do Dusun om amu noh atagak ie unsub diolo do moboros do Dusun.

Wednesday, August 11, 2010

Boros Dusun/Melayu nga Ogumu kawo Toi Koroitan

Piro gatang ti Mangga? Piro gatang ti Dangkol? Iti no kasaru tu-tuhot tokou. Nga, nokoilo tokou nangku do mangga iri tinuk nudi toi otopot nangku po-gu-guhot nu di dangol di (ogumu moti kawo do dangol)

Bah, mingsingilo tokou koroitan do Dusun di ogumu kawo:

a. MANGGA
1. Dunsalam
2. Bahab
3. Kambasang
4. Dumpiring
5. Pahu/Buani

b. LABU
1. Taadak
2. Korirang
3. Gorouk
4. Bagag

c. PARANG
1. Dangol (oubas do gunoon tokou)
2. Buluk
3. Gayang
4. Sarad
5. Pais
6. Gagamas
7. Pida

d. BAMBU
1. Poring (oubas gunoon tokou)
2. Tamalang
3. Tulu
4. Sumbiling

e. BENTUK
1. Abasagi
2. Obulugu
3. Odundurung

4. TALI
1. Lukug
2. Kagos
3. Sinorut

5. RASA (Lidah)
1. Opoit
2. Oomis
3. Ayami
4. Oosin
5. Onsom
6. Akalo
7. Asagot

Kada kou otingayaman do manamba toi poposunud nung amu otopot ilo ponointalang ku.

Koroitan do Malayu do pino-Dusun

Oilaan tokou do Bahasa Melayu nopo nga bahasa kebangsaan. Om minsingilo tokou boros iti soiran kongoi sikul tu iti boros no cikgu ngaie. A'ie oh sikul om kumaraja nodi, om boros kasari Melayu oh gunoon. Om haro bogia ie momoguno do bahasa 'Inggilish' nga okon oko oinsanan.
Oubas oh tulun tokou do momoguno di boros Melayu do pogontion di boros mantad do Dusun (haro oh boros Dusun nga oubas no momoguno do boros Melayu).

Bah, konou minsingilo diti koroitan do Dusun nga oubas momoguno do koroitan do Melayu.

1. Boroson Tikid Tadau
Koroitan Melayu/Boros Kinoiyonon/Boros Dusun
Penting Penting/Oponting Oponsol,Opinsi
Cerita/Sorita/Tangon,Susuyan
Kaya/Akaya/Puawang,Opuawang
Bantal/Bantal/Tulunan
Kemalangan/Eksidon/Naka'alun
Pengsan/Nopingsan/Nahadan, Ahadan
Wangi, Bau/Wongi/To'ur,Magaur
Malas/Malas,Gamalas/Gobulan
Dirasmikan/Dirasmikan, Pinarasmi/Pinoimagon
Tali/Tali/Kagos, Pangagos, Kogos
Kuat/Okuat/Awakas, Awa'ah, Agaras
Kamus/Kamus/Komoiboros
Kunci/Kuncian/Onti'ilan
Hairan/Ohoiran/Osuaiyan
Melawan/Lumawan/Sumaap, Sumuli

2. Tua-tua/Rapawon/Tindalam
Koroitan Melayu/Boros Kinoiyonon/Boros Dusun
Peria/Poria/Kunsung
Nenas/Nanas/Mintabai,Perangi
Tembikai/Sikui,Sadur/Batad
Kiuh/Ku'ui/Tindalam